
Boşanma sonrasında çocuğun velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynle görüşmesinin engellenmesi, yalnızca anne ve baba arasındaki bir anlaşmazlık değildir. Çocuğun aile bağlarının korunmasını ve duygusal gelişimini de ilgilendirir. Bu nedenle çözüm aranırken temel ölçüt, ebeveynler arasındaki çatışmadan bağımsız olarak çocuğun üstün yararı olmalıdır.
İzlenecek yol; çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin bir mahkeme kararı bulunup bulunmadığına, kararın içeriğine ve görüşmenin hangi nedenle gerçekleşmediğine göre değişir. Kararın uygulanmasını sağlamak ile mevcut görüşme düzenini değiştirmek, birbirinden farklı hukuki taleplerdir.
Öncelikle Kişisel İlişki Kararı İncelenmelidir
Boşanma kararı veya ayrıca verilmiş bir mahkeme kararı, çocukla kişisel ilişkinin hangi günlerde ve hangi koşullarda kurulacağını düzenleyebilir. Hafta sonları, bayramlar, yarıyıl ve yaz tatilleri için farklı düzenlemeler bulunabilir. Teslim ve geri bırakma saatleri ile kararda belirtilmişse görüşmenin yeri de önem taşır.
Başvuru öncesinde kararın hüküm bölümü dikkatle okunmalıdır. Ebeveynlerin kendi aralarındaki sözlü anlaşmazlıklar ile mahkeme kararına aykırı davranışlar ayrıştırılmalıdır. Kararın belirsiz olması veya uygulanabilirliğinin tartışmalı bulunması hâlinde, sorunun niteliğine uygun bir yargısal değerlendirme gerekebilir.
Görüşmenin Engellendiği Nasıl Belgelenebilir?
Görüşmenin gerçekleşmediği tarihlerin, kararda belirlenen saatlerin ve karşı tarafın bildirdiği gerekçelerin düzenli biçimde kaydedilmesi yararlıdır. Görüşme talebini ve verilen yanıtı gösteren hukuka uygun mesajlar, ilgili başvurularda yapılan açıklamaları destekleyebilir. Çocuğun teslimi için yürütülen resmî süreçte düzenlenen tutanaklar da önem taşıyabilir.
Her görüşememe durumu aynı anlama gelmez. Çocuğun hastalığı veya somut bir güvenlik sorunu ile sürekli ve gerekçesiz engelleme ayrı değerlendirilmelidir. Yazışmalarda suçlayıcı ifadeler yerine tarih, saat ve teslim düzenine odaklanan açık bir dil kullanılması, uyuşmazlığın anlaşılmasını kolaylaştırır.
Delil oluşturmak amacıyla başkasının hesabına erişmek, özel hayatı ihlal eden kayıtlar almak veya çocuğu ebeveynler aleyhine konuşmaya yönlendirmek ise ayrıca hukuki sorunlar doğurabilir.
Kararın Uygulanması İçin Nereye Başvurulabilir?
Çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararların uygulanması bakımından, eski usuldeki icra daireleri yerine adliyelerdeki adli destek ve mağdur hizmetleri birimleri üzerinden yürütülen özel süreç değerlendirilmelidir. Başvurunun hangi birime yapılacağı ve uygulama ayrıntıları, ilgili adliyenin teşkilatına ve somut kararın niteliğine göre kontrol edilmelidir.
Başvuruda kişisel ilişki kararının, tarafların iletişim bilgilerinin ve yaşanan aksaklıkların açıklanması önemlidir. Amaç, çocuğun ebeveynler arasındaki çatışmaya maruz bırakılmadan, kararın öngördüğü şekilde görüşmesinin sağlanmasıdır. Süreçte bildirilen teslim yeri, saat ve diğer yükümlülüklere başvuran ebeveynin de uyması gerekir.
Görüşme gününde çocuğu okuldan veya bulunduğu yerden karara aykırı biçimde almak, zor kullanmak ya da tartışmayla teslimi sağlamaya çalışmak uygun bir çözüm değildir. Uygulama sorunu, yetkili birimlerin işlemleri ve gerektiğinde mahkeme değerlendirmesi üzerinden ele alınmalıdır.
Engelleme Devam Ederse Hangi Talepler Gündeme Gelebilir?
Karara Aykırılığın Değerlendirilmesi
Kişisel ilişki kararına veya kararın uygulanması kapsamında bildirilen yükümlülüklere uyulmaması, koşulları varsa yaptırım değerlendirmesine konu olabilir. Ancak her görüşememe olayı kendiliğinden yaptırım uygulanacağı anlamına gelmez. Bildirimler, tarafların davranışları, ileri sürülen mazeretler ve düzenlenen tutanaklar birlikte incelenir. Başvuru usulü ve süreleri, güncel düzenlemeler üzerinden ayrıca kontrol edilmelidir.
Kişisel İlişki Düzeninin Değiştirilmesi
Mevcut düzen çocuğun yaşı, okul programı, sağlık durumu veya ebeveynlerin farklı şehirlerde yaşaması nedeniyle işlevsiz hâle gelmiş olabilir. Bu durumda aile mahkemesinden kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenebilir. Talep, diğer ebeveyni cezalandırmaya değil, çocuğun ihtiyaçlarına uygun ve uygulanabilir bir görüşme düzeni oluşturmaya dayanmalıdır.
Velayetin Yeniden Değerlendirilmesi
Sürekli engellemenin çocuğun diğer ebeveynle bağını zedelediği ileri sürülüyorsa, somut olayın özelliklerine göre velayetin değiştirilmesi talebi de değerlendirilebilir. Bununla birlikte görüşmenin engellenmesi, velayetin otomatik olarak değişeceği anlamına gelmez. Çocuğun bakım koşulları, güvenliği, gelişimi ve ebeveynlerin tutumları birlikte ele alınır.
Çocuk Görüşmek İstemiyorsa veya Güvenlik Riski Varsa
Çocuğun görüşmek istemediğini söylemesi önemsenmelidir; ancak bu beyanın nedeni araştırılmadan yalnızca bir ebeveynin açıklamasıyla sonuca varılmamalıdır. Kaygı, uzun süreli iletişimsizlik, ebeveyn çatışması veya olumsuz deneyimler farklı yaklaşımlar gerektirebilir. Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi gözetilerek uzman değerlendirmesi yapılması gündeme gelebilir.
Şiddet, istismar veya çocuğun güvenliğine yönelik somut risk iddiası varsa, mesele sıradan bir teslim anlaşmazlığı olarak ele alınmamalıdır. Yetkili makamlardan koruyucu tedbirler ve kişisel ilişki koşullarının yeniden değerlendirilmesi istenebilir. Acil tehlikede kolluk ve ilgili acil yardım mekanizmalarına bildirim yapılmalıdır.
Nafaka ve Kişisel İlişki Birbirinin Koşulu Değildir
Nafaka uyuşmazlığı nedeniyle görüşmenin engellenmesi veya görüşme sağlanmadığı gerekçesiyle nafakanın kesilmesi, sorunları birbirine bağlayan yanlış bir yaklaşımdır. Bu uyuşmazlıklar kendi hukuki yolları içinde değerlendirilmelidir. Çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynleriyle ilişkisi, taraflar arasındaki pazarlığın aracı hâline getirilmemelidir.

